Nhắc đến pha lê Tiệp, chắc hẳn bạn sẽ hình dung ra một loại pha lê cực kì lung linh, thuẩn khiết và vô cùng nổi bật. Tuy nhiên, ít ai biết rằng để có được pha lê ngày nay thì không phải là chuyện đơn giản. Đi cùng với nó là cả một câu chuyện dài về sự ra đời của pha lê Tiệp.
Pha lê Tiệp có đặc điểm gì nổi bật?
Việc sản xuất pha lê Tiệp được cắt bằng tay là một trong những truyền thống lâu đời nhất trong lĩnh vực công nghiệp này. Tại Séc, thủy tinh và pha lê đã được sản xuất tại Bohemia trong hơn 800 năm qua.
Kỹ năng của các nghệ nhân kết hợp với sự khéo léo trong từng thao tác đã tận dụng được tối đa sự khúc xạ ánh sáng tuyệt đẹp. Sự nổi tiếng của pha lê Tiệp không chỉ được hình thành từ truyền thống được tích lũy qua nhiều thế kỷ, mà còn được đánh giá về kỹ năng, kinh nghiệm; chất lượng thợ trong nghề và năng lực chế tạo một sản phẩm bắt mắt, trang nhã qua những kỹ thuật không giống nhau.
Mặc dù hiện nay, với khoa học và công nghệ hiện đại, có thể nâng cao chất lượng pha lê hơn, nhưng về cơ bản, vẫn phải dựa vào những kỹ thuật thủ công có từ lâu đời. Bằng cách dùng kỹ thuật thổi thủy tinh để tạo thành một sản phẩm thô, sau đó hoàn thiện và trang trí bằng các bí kíp không giống nhau, kết hợp với kĩ thuật của người thợ thủ công tạo nên một sản phẩm mang giá trị nghệ thuật cao.
Pha lê Tiệp ra đời như thế nào?
Là một dạng biến thể khác của thủy tinh, pha lê gồm silicat kali trộn thêm một lượng oxit bari khi được sản xuất.
Các sản phẩm thủy tinh lâu đời nhất đến từ Ai Cập cổ đại, với công nghệ chế tác thủy tinh trước tiên là guồng quay sợi thủy tinh được tạo nên từ đất sét. Và thủy tinh thổi cổ nhất được cho là được chế tác từ Fenicia và Hy Lạp cổ đại. Mặc dù những tinh thể thủy tinh Ai Cập trước tiên được chế tác từ những vật liệu không hoàn hảo nhưng đã khá trong. Vào thế kỷ thứ 3 và thứ 2 Trước công nguyên, kiến thức chế tạo thủy tinh được lan truyền khắp Địa Trung Hài, với các sản phẩm tiêu biểu được sản xuất trong thời cổ đại là bình hoa, chai, ly tối giản.
Phát hiện ra những cổ vật thủy tinh lâu đời nhất như vòng tay, hạt ở Cộng Hòa Séc có xuất xứ từ các vùng Celtic, từ khoảng thế kỷ thứ 3 Trước công nguyên. Nhiều tài liệu lịch sử chỉ nhắc đến kỹ thuật chế tác thủy tinh và pha lê ở Cộng Hòa Séc từ thế kỷ thứ 12, 13.
Một trong những nhân tố quyết định đến sự phát triển của lĩnh vực sản xuất pha lê chính là truyền thống tiếp nối từ đời trước sang đời sau ở các gia đình người Tiệp, và tác động mạnh mẽ đến công nghệ chế tạo pha lê ở các nước Trung Âu. Nung chảy thủy tinh là bí mật được truyền từ người cha sang người con và khiến thủy tinh Cộng Hòa Séc trở nên có tiếng.
Đóng góp lớn nhất của những nhà máy sản xuất thủy tinh, pha lê Tiệp là sự nung chảy thủy tinh với sắc xanh cobalt của gia đình Schurer ở Bắc Bohemia vào thế kỷ 16, xem thêm ra pha lê tại Muller Glassworks ở vùng Šumava và khám phá ra công nghệ tráng men và thủy tinh Hyalite của Ngài B. Egermann vào nửa đầu thế kỷ 19.
Đặc trưng của sản xuất thủy tinh, pha lê Tiệp trong vài thế kỷ tới đều bị ảnh hưởng bởi nhân tố Gothic. Công nghệ chế tác thủy tinh Gothic đã được hoàn thiện qua các thời đại, mặc dù truyền thống cũ vẫn được tiếp tục và làm mới theo thời gian. Với phương pháp này, một style nghệ thuật mới đã phát triển, trong nền văn học của Tiệp Khắc được coi là “Thủy tinh Tiệp”.
Thủy tinh Gothic của Tiệp được tạo nên từ khối thủy tinh lục được coi là “Forest Glass”. Ngược lại với thủy tinh của Đức có màu xanh đậm, thì thủy tinh Tiệp lại có sắc xanh lục nhạt, gần giống với sắc màu của pha lê vào những năm sau này. Vào thời điểm đó, loại thủy tinh này rất phổ biến và lượng thủy tinh khổng lồ được xuất khẩu vào thế kỷ 14 không những ở Đức mà còn cả ở Pháp và Flanders.
Thủy tinh Tiệp được đặc trưng bởi các rãnh mảnh và các chén tròn được trang trí bởi các sợi xoắn ốc khắc trên kính. Những kỹ thuật trang trí này được phát minh ở vùng Cận Đông và lan sang Trung Âu vào thế kỷ XIII nhờ Thập tự chinh. Các nhà máy sản xuất của Tiệp đã chấp nhận kĩ thuật này nhưng vẫn được điều chỉnh theo cách trang trí đặc trưng của Tiệp.
Trong kỷ nguyên Phục Hưng, khoảng giữa thế kỷ 16 ở Cộng Hòa Séc, tráng men theo phong cách Venice Khi bắt đầu xuất hiện. Kĩ thuật này đã tranh thủ bị các người sản xuất thủy tinh thay đổi để phù hợp hơn, tạo nên cảm tưởng mạnh mẽ, ngược lại với sự tinh tế, mỏng manh từ thủy tinh Venice.
Kỷ nguyên của Hoàng đế Rudolf đã ảnh hưởng rất lớn đến nghệ thuật Tiệp Khắc. Vào cuối thế kỷ 16 và đầu thế kỷ 17, phong trào khắc thủy tinh Bắt đầu xuất hiện, được tiên phong bởi Casper Lehmann, ban đầu chỉ là một thợ cắt kim cương thủ công. Ông là người đầu tiên chế tác những chiếc cốc được trang trí bằng các bản khắc phong phú. Kĩ thuật này đã quyết định nên phong cách Baroque của Tiệp sau này.
Sau chiến tranh 30 năm, thủy tinh trong suốt dần dần Khi bắt đầu được coi là pha lê. Pha lê Tiệp đã trở thành một sản phẩm đặc trưng với style Baroque và trở nên cực kỳ có tiếng. Tiệp bỗng trở thành người sản xuất pha lê lớn nhất toàn cầu. Vào thời điểm này, nhiều nơi làm việc xuất khẩu thủy tinh mới đã được thành lập và liên kết với nhiều cảng quan trọng, không những ở Châu Âu mà còn ở cả Châu Á và Nam Mỹ.
Nửa sau của thế kỷ 18, việc sản xuất thủy tinh Baroque dần dần giảm sút, các nhà xưởng buôn bán ế ẩm. Ở một vài vùng, sản xuất thủy tinh tráng men dần quay trở lại, thường dành cho người giàu và bình dân. Cuộc khủng hoảng đạt đỉnh điểm diễn ra vào thời chiến tranh Napoleon. Từ năm 1860 đến năm 1869, nhờ sản xuất ly sữa (opaline glass) đã làm cho thủy tinh Tiệp nổi tiếng thế giới.
Phân biệt pha lê một cách dễ dàng nhất
Phân biệt pha lê và thủy tinh ko phải việc khó, ta có thể dùng mắt và những xúc giác của cơ thể để nhận biết được những đặc điểm:
Pha lê thường nặng vượt trội so với thủy tinh, cầm viên pha lê trên tay ta sẽ có cảm giác rất nặng tay.
Độ tán sắc ánh sáng: thủy tinh trong suốt tuy nhiên vẫn có phần hơi mờ đục, còn pha lê lại rất thuần khiết, để dưới ánh đèn hay ánh mắt trời sẽ chiết quang tạo nên ánh sáng sắc sảo như cầu vồng 7 màu.
Chỉ với cú gõ nhẹ vào thành sản phẩm pha lê, bạn sẽ thấy tiếng ngân vang dài, xa và rất thanh do độ cứng và dạng tinh thể của nó.
Bạn có thể thích: Pha lê là gì?
Bạn có thể thích: Pha lê là gì?